Ο Δήμος Μούτσης γεννήθηκε στον Πειραιά (2/8/1938) και από πολύ μικρός σπούδασε μουσική και κλασικό βιολί στο Ωδείο Αθηνών. Συνεργάστηκε σαν…
μουσικός, παίζοντας βιολί και φυσαρμόνικα, στα έργα των Μάνου Χατζιδάκι - Νίκου Γκάτσου “Μυθολογία” και “Μπαλάντες” με ερμηνευτή τον Γιώργο Ρωμανό. Σαν νεόκοπος βιολιστής εμφανίζεται στην ταινία “Ο θησαυρός του μακαρίτη” να παίζει βιολί στην ορχήστρα του Γιάννη Βέλλα.
Το σαράκι της σύνθεσης “τον έτρωγε” και έτσι μπαίνει στην δισκογραφία το 1966 με το τραγούδι “Μέσα απ’ το παλιό μου σπίτι” σε στίχους Χατζιδάκι που τραγούδησε ο Πουλόπουλος και σε β’ εκτέλεση ο Μπιθικώτσης. Στο 45άρι της πρώτης έκδοσης ως στιχουργός αναγράφεται ο ίδιος ο Πουλόπουλος. Θα ακολουθήσουν μια σειρά από μεγάλες επιτυχίες σε στίχους Νίκου Γκάτσου με ερμηνευτή τον Σταμάτη Κόκοτα: “Σιγά σιγά”, “Πήρες το μεγάλο δρόμο”, “Μην μου χτυπάς τα μεσάνυχτα την πόρτα”, “Πειραιώτισσα”, “Άπονη καρδιά” κ.α.
Το 1968 κυκλοφορεί ο πρώτος μεγάλος του δίσκος με τίτλο “Κάποιο καλοκαίρι”, συλλογή από 45άρια με τους Κόκοτα, Ροδά, Χατζηαντωνίου, Δουράκη. Την επόμενη χρονιά εκδίδεται μία από τις ωραιότερες στιγμές του με οργανικά και τραγούδια, το “΄Ενα χαμόγελο”, πάντα με τον Γκάτσο, με τους Μπιθικώτση, Κόκοτα και Γαλάνη. Οι τίτλοι των τραγουδιών που περιλαμβάνονται στο “΄Ενα χαμόγελο” μιλούν από μόνοι τους για το ταλέντο του συνθέτη: “Αύριο πάλι”, “Μ’ ένα παράπονο”, “Χτές το βράδυ κάποιο τραίνο” κ.α. Παράλληλα δίνει την δυνατότητα στον Μανώλη Μητσιά να γίνει ευρύτερα γνωστός με το “Στην Ελευσίνα μια φορά” σε στίχους Βασίλη Ανδρεόπουλου.
Το 1972 αφήνει την “Κολούμπια” και πηγαίνει στην “Ελλαδίσκ” - κατοπινή “Πόλυγκραμ”- όπου ηχογραφεί ένα από τα πιό σημαντικά κι αγαπημένα άλμπουμ της ελληνικής δισκογραφίας, τον 'Αγιο Φεβρουάριο” σε στίχους Μάνου Ελευθερίου με τον Δημήτρη Μητροπάνο και την Πετρή Σαλπέα. Η ευαίσθητη και προσωπική γραφή του Ελευθερίου στέκεται στην Μικρασιατική Καταστροφή, στους μικρούς και τους μεγάλους καημούς του ξεριζωμού. Είναι η πρώτη ολοκληρωμένη εργασία του ενώ έχει επιμεληθεί και το καλαίσθητο εξώφυλλο του δίσκου. Τα “Λαϊκά” του, σε μουσική Θεοδωράκη, δεν είχαν ακόμα κυκλοφορήσει επισήμως στην χώρα μας.
Τα τραγούδια του “Άγιου Φεβρουάριου” έχουν μία ιδιαίτερη δύναμη σε μουσική, στίχο και ερμηνεία. Η ενορχήστρωση όμως είναι “συγκεχυμένη”, με ξένες επιρροές, αναζητήσεις μουσικής πρωτοτυπίας και μιας προσπάθειας του συνθέτη να ανανεώσει τον ήχο του. Το αποτέλεσμα όμως, με το ηλεκτρικό μπουζούκι του Δημήτρη Μαργιολά, δεν έχει την τελειότητα και το “φινίρισμα” που διέθεταν οι ηχογραφήσεις του Μούτση στην “Κολούμπια” με τους Καρνέζη - Παπαδόπουλο στα τρίχορδα μπουζούκια. Επίσης το οργανικό κομμάτι της εισαγωγής “θυμίζει” σε κάποια σημεία στιγμές από την ποπ όπερα “Ιησούς Χριστός Σούπερ Σταρ” που εκείνη την εποχή γνώριζε μεγάλη απήχηση. Παρά τις ιδιαιτερότητες, οι μελωδίες και γενικά η μουσική έμπνευση του Μούτση για εκείνη την εποχή έχουν όλα τα στοιχεία της πρωτοπορίας. Αυτός, άλλωστε, είναι και ο λόγος που αντέχουν στα χρόνια. Οι παλαιότεροι αλλά και οι νέοι ποτέ δεν σταμάτησαν να ακούν τα: “Η Σούστα πήγαινε μπροστά”, Ο χάρος βγήκε παγανιά”, “Στην Σμύρνη και το Αιβαλί” κ.α.
Είναι χαρακτηριστικό ότι τους πρώτους μήνες της κυκλοφορίας του ο δίσκος πέρασε απαρατήρητος, κάτι που έχει παραδεχτεί και ο ίδιος ο συνθέτης. Η γνωστή η ιστορία με τον Νίκο Κοεμτζή έδωσε το έναυσμα στο Δημήτρη Ψαθά να κατακεραυνώσει στην πρώτη σελίδα των “Νέων” τα «τραγούδια προτρέποντα εις έγκλημα» όπως το «Ο Χάρος βγήκε παγανιά» και να αναρωτηθεί «πως επιτρέπει η Εθνοσωτήριος να κυκλοφορούν δίσκοι με τίτλο - άκουσον άκουσον - ‘Αγιος Φεβρουάριος». Η απρόσμενη αυτή διαφήμιση έστρεψε την προσοχή του κοινού προς το έργο και έδωσε μεγάλη ώθηση στις πωλήσεις... που στα χρόνια θα ξεπεράσουν κατά πολύ τις 100.000 αντίτυπα.
Στην πορεία ο Μούτσης ξανασυνεργάζεται με την Βίκυ Μοσχολιού (είχαν κάνει μαζί λίγα τραγούδια, 45άρια, όπως “Στο ΄Αγιο Σπυρίδωνα”, “Φαρμάκι τα γεράματα”) σε δύο μεγάλους - “χρυσούς” εμπορικά - δίσκους, τον “Συνοικισμό Α” και τις “Στροφές”, που περιέχουν καλές στιγμές, όπως τα “Άσπρα, κόκκινα, κίτρινα, μπλέ” και “΄Ετσι είναι η ζωή” σε στίχους Γιάννη Λογοθέτη, “Στους Μπαξέδες (Εις μνήμην Μάρκου Βαμβακάρη)” του Ελευθερίου κ.α. Στο πρώτο άλμπουμ συμμετέχει ο Αντώνης Καλογιάννης και στο δεύτερο υπάρχουν δύο οργανικά με σολίστα στο μπουζούκι τον Λάκη Καρνέζη.
Ο Μούτσης επιστρέφει στην “Κολούμπια” και ηχογραφεί τις “Μαρτυρίες” (1974), λαϊκές μπαλάντες που περιγράφουν την ατμόσφαιρα και το κλίμα της μεταπολίτευσης, σε στίχους Ελευθερίου, Λογοθέτη, Β. Τσιμπούλη, Γ. Χρονά με ερμηνευτές τους Μητσιά, Βασιλική Λαβίνα και Χρήστο Λετονό. Ο δίσκος παρά το ωραίο ύφος και τις όμορφες μελωδίες περνά απαρατήρητος, όπως συνέβη και με πολλούς ακόμη ενδιαφέροντες δίσκους που “χάθηκαν” στη σύγχυση του μεταπολιτευτικού ήχου. Δύο από τα 4 τραγούδια που είπε η Λαβίνα μπήκαν και στον πρώτο προσωπικό δίσκο της Αλκηστις Πρωτοψάλτη “Απλά τραγούδια” (1977) και μάλιστα είχαν το ίδιο πλέυ-μπάκ. Πρόκειται για τα “Δεν έχει πιά ζωή” (Μ. Ελ.) και “Τούτο το βράδυ”(Δ. Μούτση). Την επόμενη χρονιά θα κυκλοφορήσει η “Τετραλογία” (1975), με μελοποιημένα ποιήματα των Σεφέρη, Καβάφη, Καρυωτάκη, Ρίτσου από όπου ακούστηκαν περισσότερο τα “Κι αν ο αγέρας φυσά” και “Πες της το μ’ ένα γιουκαλίλι” με την φωνή του Μητσιά.
Στο πνεύμα των εργασιών που γίνονται εκείνη την εποχή για να “υπηρετήσουν” τα κόμματα, τις νεολαίες και τα φεστιβάλ τους, βγαίνουν τα τραγούδια της “Εργατικής Συμφωνίας” με τους Γαργανουράκη, Πρωτοψάλτη και τον συνθέτη που καλύπτουν μουσικά το θεατρικό έργο του Γιώργου Σκούρτη “Απεργία”. Ο Μούτσης αποκαλύπτει για μία ακόμη φορά το μοναδικό του χάρισμα στην μελωδία, ντύνοντας με απλότητα και ομορφιά τους στίχους του Σκούρτη που σε άλλες περιπτώσεις έχει παρουσιάσει καλύτερα και ωριμότερα δείγματα.
Το 1979 έρχεται το “Δρομολόγιο” σε στίχους Γκάτσου, με τον Μητσιά (“Σαν το Τσε Γκεβάρα”, “Στο ΄Αγιον Ορος”, “Μακρινή της αγάπης ώρα”, “1922” κ.α.) Πολλά από τα παραπάνω τραγούδια είχαν παρουσιαστεί σε λαϊκές συναυλίες με διαφορετικούς στίχους του Ελευθερίου. Δυο χρόνια αργότερα κυκλοφορεί το “Φράγμα” σε πρωτοποριακούς στίχους του Κώστα Τριπολίτη. Μπαλάντες και τραγούδια με την συμμετοχή της Σωτηρίας Μπέλλου (“Δεν λές κουβέντα”, “Νταλίκα”, “Στον ίδιο παρονομαστή”), του Κηλαηδόνη και της Πρωτοψάλτη (“Κουβεντούλες με τον Φρόυντ”) και τον ίδιο τον συνθέτη (“Ερηνούλα”) μπροστά στο μικρόφωνο. Στη συνέχεια στην προσπάθεια του για ανανέωση των εκφραστικών του μέσων, ο Μούτσης, θα “αποσκιρτήσει” από τον λαϊκό ήχο και θα ακολουθήσει την πορεία του μοναχικού τραγουδοποιού με κάντρυ και τζαζ αναφορές...
Τα αποτελέσματα της δεύτερης αυτής καριέρας του θα τον δικαιώσουν καθώς θα καταθέσει πολύ ενδιαφέροντες δίσκους: “Ενέχυρο” (1983- με τα γνωστά “Γουώκμαν” και “Γκόμενες”), “Να” (1987 - με τις αναφορές στο Μάρκο Βαμβακάρη) κ.α.
45 χρόνια απ’ το ξεκίνημα του τα τραγούδια του Μούτση παραμένουν επίκαιρα. Είναι χαρακτηριστικό ότι το “Μ’ ένα παράπονο” κυριαρχεί σε όλες σχεδόν τις ζωντανές καταγραφές προγραμμάτων (live) στη δισκογραφία.
Κάθε τραγούδι του είναι και ένα κομψοτέχνημα. Έχει την δική του ιδιαιτερότητα, την προσωπική του σφραγίδα, αποπνέει υψηλή τεχνική, σμιλεμένη…
συναισθηματική φόρτιση, καλλιεργημένο γούστο, ομορφιά, χάρη και φλόγα επικοινωνίας.
Άλλωστε στην πολύχρονη διαδρομή του στον κόσμο του τραγουδιού, ο Δήμος Μούτσης ποτέ δεν έγραψε τραγούδια με την ιδιότητα του επαγγελματία που καλείται να υπηρετήσει σκοπιμότητες και συμφέροντα προσθέτοντας παράλληλα επιπλέον ατού στο βιογραφικό του και μοιραία στην «τσέπη» του και την απατηλή λάμψη της ματαιόδοξης επικαιρότητας.
Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι στην κορυφή της συνθετικής διαδρομής του κι ενώ το σύμπαν του τραγουδιού υποκλίνονταν στο μεγαλείο του, θερμοπαρακαλώντας τον για νέες καταθέσεις, ο Μούτσης, κόντρα σε στερεότυπα και συμβάσεις, ακολούθησε το δύσβατο –τότε- και μοναχικό δρόμο του τραγουδοποιού. Οι δημιουργίες του επιβεβαίωσαν την απρόσμενη επιλογή του, καθώς ανέδειξαν έναν δημιουργό δίχως σύνορα αλλά και ένα ιδανικό ερμηνευτή των πονημάτων του. Ο τρόπος ερμηνείας του είναι αφοπλιστικά εκφραστικός, μεστός και απαράμιλλος. Κανείς τραγουδιστής δεν θα μπορούσε να έχει ανάλογα και τόσο ουσιαστικά αποτελέσματα. Ο πρωτοπόρος Μούτσης για μια ακόμη φορά χάραζε νέους δρόμους…
Εδώ και αρκετά χρόνια ο Μούτσης αρνείται να παίξει στο παιχνίδι του τραγουδιού και τους κανόνες που έχουν διαμορφωθεί γύρω από αυτό κι ας γεμίζει ανελλιπώς το οπλοστάσιο του με νέα τραγούδια. Η δημιουργία είναι τρόπος αλλά και στάση ζωής. Είμαι βέβαιος πως αν βρει το κατάλληλο έδαφος και τις προϋποθέσεις -σε μια σκοτωμένη δισκογραφία και μια ταραγμένη κοινωνία που παλεύει να βρει το βήμα της και να σωθεί μέσα από συμπληγάδες- τα τραγούδια του μπορούν να λειτουργήσουν σαν αναγκαίο και ευεργετικό ηλεκτροσόκ προκαλώντας αλυσιδωτές, θεραπευτικές αντιδράσεις. Σαν βάλσαμο, ευλογία και ταυτόχρονα εφαλτήριο για μια νέα λυτρωτική αρχή. Ο Μούτσης είναι ένας από τους μονάκριβους και εκλεκτούς που είναι ακόμη σε θέση να κάνει «Στροφή», να ορθώσει «Φράγμα», να οργανώσει «Δρομολόγιο». Την ίδια άποψη έχει και ο καλός, γλυκός μου φίλος και σπουδαίος συνθέτης Χρήστος Νικολόπουλος.
Τραγούδι που ακούστηκε για πρώτη φορά στους τίτλους της
ταινίας του Νίκου Κούνδουρου ΜΑΓΙΚΗ ΠΟΛΙΣ (1954) και με άλλους στίχους (αυτούς
που επεκράτησαν τελικά) στη μουσική παράσταση ΜΑΓΙΚΗ ΠΟΛΙΣ (1963).
Από τα πρώτα τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι, γραμμένο στα
1943. Το 1949 ακούστηκε για πρώτη φορά στην ταινία του Γιάννη Φιλίππου ΔΥΟ
ΚΟΣΜΟΙ και το 1963 στην μουσική παράσταση ΜΑΓΙΚΗ ΠΟΛΙΣ.
3 ΧΑΡΤΙΝΟ ΤΟ
ΦΕΓΓΑΡΑΚΙ
στίχοι: Νίκος
Γκάτσος, τραγούδι: Ηλίας Λιούγκος
Γράφτηκε για το θεατρικό έργο του Τennessee Williams
ΛΕΩΦΟΡΕΙΟΝ Ο ΠΟΘΟΣ που ανέβηκε από το Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν (1948-49).
Στην παράσταση το τραγούδι ερμήνευε η Μελίνα Μερκούρη.
Ακούστηκε για πρώτη φορά (ως ορχηστρικό θέμα) το 1957 στην
ταινία του Γκρέκ Τάλλας ΑΓΙΟΥΠΑ. Αργότερα ακούστηκε και στην ταινία του Jules
Dassin ΠΟΤΕ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ (1960). Με στίχους ηχογραφήθηκε για πρώτη φορά το
1958.
Το τραγούδι ακούστηκε
για πρώτη φορά από τον Διαμαντή Πανάρετο στην ταινία του Σωκράτη Καψάσκη ΑΓΑΠΗ
ΚΑΙ ΘΥΕΛΛΑ (1960-61). Μεταγενέστερα ακούστηκε και στην μουσική παράσταση ΜΑΓΙΚΗ
ΠΟΛΙΣ (1963) από τον Γρηγόρη Μπιθικώτση. Τα τραγούδια που ακούγονταν σ΄ αυτήν
μοιράζονταν ο Μάνος Χατζιδάκις και ο Μίκης Θεοδωράκης.
14. ΤΟ ΣΚΟΤΕΙΝΟ
ΠΑΡΑΘΥΡΟ
ποίηση: Νίκου Γκάτσου, τραγούδι: Έλλη Πασπαλά
Τραγούδι που γράφτηκε
για την ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ (1966), αλλά δεν συμπεριελήφθη σ αυτήν.
Ακούστηκε για πρώτη φορά στην μουσική παράσταση ΟΔΟΣ ΟΝΕΙΡΩΝ
που ανέβηκε τον Ιούνιο του 1962 στο θέατρο Μετροπόλιταν, σε κείμενα Αλέξη
Σολομού και Μάνου Χατζιδάκι.
Το τραγούδι γράφτηκε από το Μάνο Χατζιδάκι το 1959, για το
ανέβασμα του έργου του Ιάκωβου Καμπανέλλη ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΧΩΡΙΣ ΟΝΟΜΑ. Στη συνέχεια
ακούστηκε και στην ΟΔΟ ΟΝΕΙΡΩΝ (1962) και πρωτοηχογραφήθηκε μαζί με τα
τραγούδια αυτής της παράστασης .
17 ΤΟ ΠΟΥΛΙ
στίχοι: Μίνος
Αργυράκης, τραγούδι: Έλλη Πασπαλά
Ακούστηκε για πρώτη φορά στην μουσική παράσταση ΟΔΟΣ ΟΝΕΙΡΩΝ
που ανέβηκε τον Ιούνιο του 1962 στο θέατρο Μετροπόλιταν σε κείμενα Αλέξη
Σολομού και Μάνου Χατζιδάκι.
18 ΜΙΑ ΠΑΝΑΓΙΑ
στίχοι: Νίκος
Γκάτσος, τραγούδι: Ηλίας Λιούγκος
Από την ταινία του Elia Kazan AMERICA AMERICA (1963).
Από την ταινία του Elia Kazan AMERICA AMERICA (1963).
20 ΠΑΕΙ Ο ΚΑΙΡΟΣ
στίχοι: Νίκος
Γκάτσος, τραγούδι: Ηλίας Λιούγκος
Το τραγούδι γράφτηκε το 1965 και αργότερα απαγορεύτηκε από
τη λογοκρισία της δικτατορίας. Πάνω στην ίδια μελωδία, γράφτηκαν καινούργιοι
στίχοι (Τίτλος: Πρωτομηνιά) και μ αυτούς συμπεριελήφθη στον δίσκο με τίτλο ΤΗΣ
ΓΗΣ ΤΟ ΧΡΥΣΑΦΙ (1971).
21 ΣΤΟΥ ΔΙΓΕΝΗ Τ'
ΑΛΩΝΙΑ (Η τρελή του φεγγαριού)
στίχοι: Νίκος
Γκάτσος, τραγούδι: Έλλη Πασπαλά
Τραγούδι από το δίσκο με τίτλο ΓΕΙΤΟΝΙΕΣ ΤΟΥ ΦΕΓΓΑΡΙΟΥ
(1977).
22 ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΤΩ
ΣΤΟΝ ΚΑΜΠΟ
στίχοι: Μάνος
Χατζιδάκις, τραγούδι: Έλλη Πασπαλά
Από την ταινία του DusanMakavejevSWEETMOVIE (1974).
Ο σύγχρονος πολιτισμός, το ελληνικό τραγούδι, το θέατρο και η λογοτεχνία δεν έχουν, ως φαίνεται, θέση στον νέο δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα. Δεν θα υπάρχει δηλαδή ένα διάδοχο σχήμα του Δεύτερου Προγράμματος, το οποίο για πολλά χρόνια έπαιζε αυτόν τον ρόλο. Η επιβεβαίωση ήρθε από τον ίδιο τον διευθύνοντα σύμβουλο της ΝΕΡΙΤ, Γιώργο Προκοπάκη, λίγες ημέρες πριν μέσα από συνέντευξή του στην «Εφ.Συν.». Ο πολιτισμός αφήνεται στα χέρια των ιδιωτών με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
Ο Γιώργος Μητρόπουλος, από τους παλαιότερους παραγωγούς του Δεύτερου Προγράμματος, δίνει μια καλή απάντηση για το τι σημαίνει αυτό: «Μπορούμε να φανταστούμε ένα τοπίο όπου για να αρθρώσει λόγο οποιοσδήποτε καλλιτέχνης θα πρέπει να αρέσει είτε στην αγορά είτε στην όποια κυβέρνηση είτε στην όποια αντιπολίτευση;» Ωστόσο δεν αρκείται σε μια πεσιμιστική αντίδραση. Ο ίδιος έχει αναλάβει συντονιστής ενός προγράμματος που απασχολεί περίπου εκατό ανθρώπους, οι οποίοι επιχειρούν εδώ και καιρό να καλύψουν μια πραγματική ανάγκη της κοινωνίας.
«Ηταν σαφές από ένα σημείο και μετά -μας λέει ο Γ. Μητρόπουλος- ότι οι άνθρωποι της πολιτιστικής παραγωγής και διαμεσολάβησης έπρεπε μέσα σε ένα περιβάλλον αντίξοο να διεκδικήσουμε κάτι πέρα από τη θέση μας και τον μισθό μας, έπρεπε να διεκδικήσουμε την ίδια την εργασία μας, την οποία οι κυβερνώντες είναι σαφές ότι αντιλαμβάνονται ως περιττή σε αυτή τη Νέα Ελλάδα που κάνουν ότι χτίζουν. Από τον Οκτώβριο σχεδιάζαμε ένα ραδιοφωνικό πρόγραμμα που θα ασχολείται αποκλειστικά με τον πολιτισμό, κάτι που καταφέραμε να βγάλουμε τελικά στον αέρα του διαδικτύου στις 16 Δεκεμβρίου. Εκτός από εμάς τους απολυμένους -παραγωγούς και τεχνικούς- στο πρόγραμμα συντρέχουν με ιδέες και με παρουσία απολυμένοι από άλλα μέσα, άνθρωποι της τέχνης, συλλογικότητες, διαχρονικές φωνές του Δεύτερου και του Τρίτου Προγράμματος και φυσικά νέοι άνθρωποι που αγαπούν το αντικείμενο. Είμαστε περίπου εκατό άνθρωποι που εργαζόμαστε εδώ και 3,5 μήνες εθελοντικά για να βγαίνει αυτό το πρόγραμμα που μεταξύ μας ονομάζουμε Μετα-Δεύτερο. Είναι αυτό το Δεύτερο που μαζί με τη χορωδία και τις ορχήστρες αποτελεί για τους κυβερνώντες μία από τις σπατάλες του αμαρτωλού παρελθόντος. Εμείς φυσικά το βλέπουμε αλλιώς». Ρωτήσαμε τον Γ. Μητρόπουλο για τους στόχους αυτής της πολύ ενδιαφέρουσας και σίγουρα ιδιαίτερα επιτυχημένης ώς τώρα προσπάθειας.
«Ετοιμαζόμαστε για όλα τα ενδεχόμενα. Και στον βαθμό που μας επιτρέπουν να μην εξαντλούμαστε αμυνόμενοι, επεξεργαζόμαστε και δοκιμάζουμε σε καθημερινή βάση ένα μοντέλο πραγματικής αυτοδιαχείρισης. Η έμπρακτη ανταπόκριση των ανθρώπων του χώρου αλλά και των ακροατών μάς επιβάλλει, θα λέγαμε, σε συνεργασία με τα μουσικά σύνολα να φτιάξουμε μια σύγχρονη, ευρωπαϊκή, αφιλοκερδή αλλά βιώσιμη ραδιοφωνία ευρωπαϊκών προδιαγραφών. Ο στόχος είναι ένας και πεντακάθαρος: η ελευθερία και η αυτονομία του πολιτισμού».
• Το Δεύτερο Πρόγραμμα εκπέμπει διαδικτυακά μέσω του ertopen.com, όπου μπορεί κανείς να βρει και το καθημερινό πρόγραμμα. Εχει ζωντανό πρόγραμμα είκοσι ώρες το εικοσιτετράωρο και απασχολεί περί τους εκατό εθελοντές (παραγωγούς, τεχνικούς και ομάδα υποστήριξης). Κομμάτια του αναμεταδίδονται και στα FM από σταθμούς στην περιφέρεια (της πρώην ΕΡΤ, αλλά και ιδιωτικούς). Η αναμετάδοση είναι ελεύθερη. Επικοινωνεί κάποιος μαζί τους στη διεύθυνση opendeftero@gmail.com και στη σελίδα Δεύτερο Πρόγραμμα στο facebook.
Tραγουδοποιός με ιδιαίτερη και χαρακτηριστική φωνή, o Τάκης
Γραμμένος γεννήθηκε στην Αθήνα. Οι πρώτες μουσικές αναζητήσεις τον βρίσκουν στα
μέσα της δεκαετίας του '80 να συμμετέχει ως κιθαρίστας σε διάφορα μουσικά
σχήματα με ροκ αναφορές. Τα τελευταία χρόνια μετά από πολλούς πειραματισμούς
ασχολείται με δικές του δημιουργίες ακροβατώντας σε μυστικούς δρόμους έντονων
συναισθημάτων. Συμμετείχε σε τρεις συλλογές της "Atlantis Records".
Το '05 στο "Pure Rock" με το τραγούδι "Αν Θυμηθείς", το οποίο
την ίδια χρονιά μπήκε και στη συλεκτική συλλογή "1st Year". Το '06 με
το τραγούδι "Θάλασσα" στο "Pure Rock II". Το '07 στη
συλλογή "Ηρθαν... Για Να Μείνουν", του δεύτερου τεύχους του
περιοδικού "Διαπασών", με τα κομμάτια "Φυλακή" και
"Της Αγάπης". Μεταξύ ποίησης και ροκ φόρμας καταθέτει το δικό του
προσωπικό και πολύχρωμο ηχόκοσμο πάνω σε στίχους και ποίηση Κωνσταντίνου
Πάπαρη, Ειρήνης Ευθυμάκη και Μερόπης Γραμμένου.
1. Θάλασσα ~ Μουσική: Σπύρος Χατζίκος,Τάκης Γραμμένος,, Νίκος Παύλης,
Στίχοι: Κωνσταντίνος Πάπαρης (Συμμετοχή στην συλλογή "Pure Rock II "
2005 Atlantis records
Είδα μια θάλασσα να κλαίει για το ποτάμι που δε θα συναντήσει άκουσα μια άνοιξη να λέει πως ο χειμώνας μοιάζει με γιορτή
Είδα τον ήλιο να κρύβεται στη νύχτα και να ζητάει δροσιά απ’ το κορμί της όταν στην άβυσσο καίγονταν κομήτες αναζητώντας ακόμα μια φωτιά όταν στην άβυσσο καίγονταν κομήτες...
Είδα κι εσένα να κλαις μέσα στη νύχτα κορώνα γράμματα έριξες στην τύχη κι εγώ σου είπα χίλια παραμύθια πως η ζωή μας θα `ναι σαν γιορτή
Είδα μια θάλασσα.... Είδα μια θάλασσα.... Να κλαίει... Να κλαίει...
2. Πώς με κοιτάζει έτσι ~ Ποίηση: Κατερίνα Γώγου, Μουσική: Τάκης Γραμμένος
(Συμμετοχή στο βιβλίο / cd Κατερίνα Γώγου "Πάνω κάτω η Πατησίων" 2013
εκδόσεις "οδός Πανός" Πώς με κοιτάζει έτσι αυτό το άσπρο κομμάτι χαρτί πώς με κοιτάζει έτσι το φεγγάρι... Πώς θροΐζει μέσα μου αυτό τον παγωμένο χάρτη στο βυθό πώς με κοιτάζει έτσι το φεγγάρι... Ποιανού καιρού το λυπημένο δάχτυλο κρυμμένο πίσω από δάση και βουνά δείχνει παντού και πουθενά τι θέλει το φεγγάρι... Ποιανού αλόγου τρελαμένου το χλιμίντρισμα κάνει τόση αντήχηση μέσα μου που διογκώνει το Εγώ μου... Ποιανής σελήνης έκλειψη ποιανού φεγγαριού η χάση μαζί σηκώνει μέσα μου άμπωτη και παλίρροια δίδυμες αδερφές μου... πώς με κοιτούν... Πώς σκύβει έτσι πάνω στο στόμα μου να δει αν ανασαίνω ο Καρυωτάκης...
3. Φυλακή ~ Μουσική: Τάκης
Γραμμένος, Στίχοι: Κωνσταντίνος Πάπαρης (Συμμετοχή στην συλλογή του cd
"Ήρθαν για να μείνουν" περιοδικό Διαπάσων ) Απρίλιος 2007
Ζω σε μία φυλακή μ’ αόρατους τους τοίχους λέω ένα τραγούδι της ψυχής και της καρδιάς τους στίχους
Κι όλο χορεύω στον καιρό με χέρια σαν φτερούγες κι όλο πατάω στον καημό σαν χορευτής στον Άδη
Βαριά είν’ απόψε η καρδιά βαρύ και το φεγγάρι θέλω να έχω μια φωτιά μα έχω μόνο ζάλη
Ζω μέσα σ’ ένα κλουβί με ανοιχτές τις πόρτες έχω μονάχα μια ζωή και χίλιες αυταπάτες... και χίλιες αυταπάτες... και χίλιες αυταπάτες...
Μες στα υπόγεια της καρδιάς
η απονιά λιμνιάζει
μα πέφτει απόψε μια πετριά
και τα νερά ταράζει
Oι τύψεις μου φαντάσματα
με βρήκανε το βράδυ..
με πήραν και με πήγανε μια βόλτα
ως τον Άδη
Εδώ υπάρχουν τα χρυσά, υπάρχουν τα πετράδια
πάρτα δικά σου αν τα θες μα μείνε-μείνε στα σκοτάδια..
5. Στην Υπόγα ~ Ο Τάκης Γραμμένος τζαμάρει με τον Φώτη Κατσάνο ένα παλιό
ρεμπέτικο του 1935 "Στην Υπόγα" που υπάρχει σε πρώτη εκτέλεση από τον
Κώστα Μπέζο και Τέτο Δημητριάδη.
Ρε ν’ από πι ρε ν’ από πίσω στη στρατώνα Ι βαρέσαν μα βαρέσαν μάγκα στην υπόγα
Μπαίνει `νας μπα μπαίνει `νας μπάτσος με το κούφιο Ι Και ρίχνει μου και ρίχνει μούσμουλα στο ρούφο
Και κατρακύ και κατρακύλισε το φέσι Ι μας σβήνει ο να μας σβήνει ο ναργιλές στη μέση
Ωωωωωώχ ωωχ!
Και τον ανά και τον ανάβει η Κυριακούλα Ι ρε που `χει τάλιρα και τσιγαριές στη ζούλα
Γεια σου ρε Μή γεια σου ρε Μήτσο στραβοκάνη Ι που `σαι μαστού που `σαι μαστούρι απ’ το ντουμάνι
6. Του Ανέμου οι δράκοι ~ Μουσική: Τάκης Γραμμένος, Στίχοι: Κωνσταντίνος
Πάπαρης ( τζαμάρισμα με την μικρή Δόμνα Γραμμένου)
Στου κάτω κόσμου τα σκυλιά
στης θάλασσας τ' αλάτι
στης μοναξιάς και στης χαράς
στου πόνου το παλάτι
μέσα στη θύελλα βαθιά
στου δρόμου το ποτάμι
μέσα στη πύρινη φωτιά
στου κόσμου το λιβάδι
εκεί κοιμούνται σιωπηλά
του άνεμου οι δράκοι
μα όταν ξυπνήσουν το πρωί
θα πνίξουν την αράχνη
7. JOHNNY CASH - "hurt" (cover) Takis
Grammenos & Fotis Katsanos * "Hurt" is a song written by Trent
Reznor, first released on Nine Inch Nails'
I hurt myself today To see if I still feel I focus on the pain The only thing that's real The needle tears a hole The old familiar sting Try to kill it all away But I remember everything
What have I become My sweetest friend Everyone I know goes away In the end And you could have it all My empire of dirt I will let you down I will make you hurt
I wear this crown of thorns
Upon my liar's chair
Full of broken thoughts
I cannot repair
Beneath the stains of time
The feelings disappears
You are someone else
I am still right here
What have I become
My sweetest friend
Everyone I know
goes away
In the end
And you could have it all
My empire of dirt
I will let you down
I will make you hurt
If I could start again
A million miles away
I would keep myself
I would find a way
8. Ανθυμηθείς ~ Μουσική: ΤάκηςΓραμμένος, Στίχοι: ΕιρήνηΕυθυμάκη (Συμμετοχήστηνσυλλογή "Pure Rock I " 2003 Atlantis records & στο 1st year Atlantis Records)
Το ξέρω πως αν θυμηθείς τα λόγια που είπαμε, θα δεις πως είναι αέρας και βροχή μες στο χειμώνα που θα `ρθεί
Μέσα στο νου μου, όλα θολά και η ψυχή μου, στο πουθενά, σα να `ταν χθες, που μού `χες πει πως θα πετάξουμε...ξανά..!
Η νύχτα που θα `ρθει το ξέρω δε θα `χει κάτι δικό σου για να περάσει και η ανάσα μου για αρχή χάνεται μέσα στη βροχή
Κρυώνω μες στο σώμα μου
κι ακούω τις φωνές να με καλούν
κέρινα τα μάτια τους
χαϊδεύουν την ψυχή και μου γελούν
Άγγιξα τα μάτια μου
κ΄ ειναι η φρίκη ορατή
πέρασα τα σύνορα
χωρίς σώμα την αυγή
Βγάζω κραυγή και χάνετε
χώμα από το πρόσωπο μου
και οι ήχοι μου απλώνονται
νανουρίζοντας το θάνατο
με το μυαλό
Υγρή και κρύα αγκαλιά
άψυχο σώμα γέρνει
πέτρινη είναι η ματιά
στο χώμα ανασαίνει.
10. Υπάρχουν Λέξεις ~ Μουσική: Τακής Γραμμένος, Στίχοι: Κωνσταντίνος
Πάπαρης
Υπάρχουν λέξεις που μένουν κλειδωμένες
σ΄ένα συρτάρι αγνωστου θεού
υπάρχουν χώρες που δεν τρέφουν
ούτε το στόμα ενός μικρού παιδιού
Υπάρχουν δάκρυα που χωράνε
σε μια σπασμένη Κυριακή
υπάρχουν μήνες που περνάνε
\ χωρίς μια λέξη στη σιωπή
Υπάρχουν ρόδες που γυρνάνε
και αστροναύτες που μένουνε στη γη
υπάρχουν ώρες που γελάμε
και άλλες που μοιάζουν φυλακή
Υπάρχει γέλιο που πηγάζει
απ΄το ποτάμι της ζωής
σαν καταράκτης καταλήγει
μες τα ουράνια της ψυχής
Δυο χείλη ξυράφια
διψάνε για αίμα,
δυο χέρια χωράφια
που σκάβουν ψυχές.
Δυο πόδια πατάνε
βαθιά μες το ψέμα,
καρδιά που ζυγίζει
χωρίς ενοχές.
Με όνομα ξένο
σε ξένους ανθρώπους
με γλώσσα που γλύφει
θλιμένες ματιές,
το έρημο σύμπαν
ζητάει να φωτίσει
να δώσει στη φύση
φόβο - θυμό.
Είναι θεός
από θεούς δικασμένος
είναι μονάχος
και ψάχνει στοργή
θέλει αγάπη
και μίσος να νιώσει
πως του αξίζει
μια άλλη ζωή.
12. Της Αγάπης ~ Μουσική: Τακής Γραμμένος, Στίχοι: Κωνσταντίνος Πάπαρης
(Συμμετοχή στην συλλογή του cd "Ήρθαν για να μείνουν" περιοδικό
Διαπάσων ) Απρίλιος 2007
Αγάπησα
της νύχτας τη σιωπή
και του κρασιού τις όμορφες παρέες
αγάπησα του γέλιου τις χαρές
και της αγάπης τις λεπτές τις μαριονέτες
Αγάπησα τα όνειρα που είχα από παιδί
τότε που ο χρόνος δεν είχε σημασία
όταν μ' ένα χάδι, μ' ένα γλυκό φιλί
μου είπε ο Θεός μου ποια είναι η ουσία
Περπάτησα στο πόνο της αρρώστιας
και στης χαράς τη ζεστή την Κυριακή
αγάπησα το σώμα της καρδιάς σου
και της καρδιάς μου τη στενή τη φυλακή
Ξεχάστηκα σε σπίτια με ανθρώπους
που είχαν κρυμμένους χαμένους θησαυρούς
όλη τη νύχτα σκάβαμε γελώντας
μες στο υπόγειο, να λύσουμε χρησμούς
